- Belung Magazine
Deze site maakt gebruik van cookies om jouw ervaring te verbeteren, door verder te gaan ga je hier mee akkoord Ok, ik snap het Meer informatie

Bekijk onze andere uitgaven

Luchtvervuiling en ILD: een andere kijk op lucht

Er is een vrij grote kans dat u tijdens het lezen van dit artikel ademhaalt. Zonder erbij stil te staan vult u uw longen steeds met lucht uit uw omgeving. Die lucht is (hopelijk...) geur- en kleurloos, en lijkt waarschijnlijk niets te bevatten. Toch zit de lucht vol met allerlei deeltjes, die we met het blote oog niet kunnen zien. Zulke deeltjes kunnen duiden op luchtvervuiling, en ze worden steeds meer in verband gebracht met verschillende aandoeningen. Denk bijvoorbeeld aan astma, COPD, hart- en vaatziekten en longkanker. Sinds kort is bekend dat blootstelling aan luchtvervuiling ook een risicofactor is voor interstitiële longaandoeningen (ILD, afgeleid van 'interstitial lung disease').

De lucht in uw omgeving zit vol gassen en deeltjes, of u nu in een drukke stad woont of op het platteland. In de lucht zit bijvoorbeeld zuurstof, dat we nodig hebben om te overleven. Zuurstof is echter niet het hoofdbestanddeel van lucht. De normale lucht in uw omgeving bestaat namelijk maar voor 21% uit zuurstofgas. Het hoofdbestanddeel van lucht is stikstof, namelijk 78%. Er blijft dus nog 1% over. Dit restant bestaat uit allerlei verschillende gassen, zoals argon, koolstofdioxide, neon, methaan, helium, krypton, waterstof, xenon, ozon en stikstofdioxide. Verder zit er in lucht een wisselende hoeveelheid waterdamp, afhankelijk van de temperatuur van de lucht. 

Fijnstof

Fijnstof is een complex mengsel van stoffen die in de lucht zweven en waarbij we verschillende grootten onderscheiden

In de ons omringende lucht (ook wel de 'omgevingslucht' genoemd) zitten niet alleen gassen. Er zweven ook verschillende deeltjes in, al kunnen we die met het blote oog niet zien. Zulke deeltjes kunnen deeltjes van natuurlijke oorsprong zijn, bijvoorbeeld pollen, zeezout (uit verdampt zeewater) of Saharastof (zanddeeltjes die de wind vanuit de Sahara meevoert naar noordelijke delen van Europa). Woont u in stedelijk gebied? Dan is de kans groot dat er in uw omgevingslucht deeltjes van onnatuurlijke oorsprong zitten. Zulke deeltjes zijn door menselijk toedoen in de lucht terechtgekomen. De deeltjes zijn verantwoordelijk voor luchtvervuiling. Bij luchtvervuiling is de lucht verontreinigd door een mengel van verschillende elementen. Hierbij kan het bijvoorbeeld gaan om fijnstof, stikstofdioxide, zwaveldioxide, zwarte rook en ozon (zie kader 1).1,2 Voor longziekten zijn vooral fijnstof, de ozonconcentratie op grondniveau en stikstofdioxide van belang.3 Volgens dr. ir. Frans de Jongh, longfysioloog en docent aan de Universiteit Twente, is fijnstof het schadelijkst voor de longen. “Fijnstof is een complex mengsel van stoffen die in de lucht zweven en waarbij we verschillende grootten onderscheiden. Fijnstof kan allerlei materialen bevatten, zoals zout en zand, maar ook roetdeeltjes uit dieselmotoren, of zware metalen. Hoe kleiner de deeltjes, hoe dieper ze kunnen worden ingeademd en hoe groter de gezondheidsproblemen die ze kunnen veroorzaken. Deeltjes met een diameter tot tien micrometer zijn het schadelijkst voor de gezondheid.” Zoals op afbeelding 1 te zien is, is tien micrometer ongeveer vijf keer zo klein als de diameter van een mensenhaar!

Fine dust Belung Magazine

nl-fine-dust-belung-magazine Afbeelding 1. De grootte van fijnstof.

Bronnen van luchtvervuiling

“In stedelijk gebied wordt luchtvervuiling veroorzaakt door zowel mobiele als stationaire bronnen. Voorbeelden van mobiele bronnen zijn weg- en luchtverkeer, en een voorbeeld van een stationaire bron is de industrie. Ook huishoudens dragen bij aan de luchtvervuiling, bijvoorbeeld als ze voor het koken of voor het verwarmen van hun huis hout verbranden”, legt De Jongh uit. Het is echter niet zo dat u op het platteland per definitie wel schone lucht inademt. Ook intensieve veehouderij veroorzaakt namelijk uitstoot van fijnstofdeeltjes, en bovendien kunnen fijnstofdeeltjes vanuit omringende landen in uw omgevingslucht terechtkomen.1 Niet alle luchtvervuiling ontstaat door menselijk toedoen. In sommige landen wordt de luchtkwaliteit vooral beïnvloed door stofstormen. Dit is met name het geval in streken bij een woestijn.4 Ook weersomstandigheden (de windrichting in het bijzonder) hebben grote invloed op de hoeveelheid luchtvervuiling. Luchtvervuiling kan onder invloed van de wind namelijk worden weggevoerd uit, of juist worden aangevoerd naar een bepaald gebied. En regen heeft een gunstig effect op de luchtkwaliteit, omdat regendruppels deeltjes laten neerslaan.

De schoonste lucht ter wereld

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft een speciale database met meetgegevens over de luchtkwaliteit in met name stedelijke gebieden.4 Volgens berekeningen van de WHO woont 92% van de wereldbevolking in een plaats waar sprake is van luchtvervuiling. In kader 2 kunt u lezen hoe luchtkwaliteitsmetingen in hun werk gaan.

Air quality Belung Magazine

Hoog op de lijst van 's werelds meest vervuilde steden staan vooral steden in India, Saoedi-Arabië en China (zie ook kader 3).6 Er zijn echter steden die geen informatie of meetgegevens over hun luchtkwaliteit verzamelen of registreren, waaronder enkele steden waarvan vermoed wordt dat ze tot de meest vervuilde ter wereld behoren.4 De regio's met de schoonste lucht ter wereld bevinden zich in de VS en Noord-Europa (zie kader 4).6

Air pollution Belung Magazine

Air pollution Belung Mazazine

Bent u benieuwd naar de luchtkwaliteit in uw regio? Bekijk dan eens de interactieve luchtvervuilingskaart van de WHO: http://maps.who.int/airpollution/ (zie ook afbeelding 2).

nl-air-qualty-belung-magazine Afbeelding 2. Wereldkaart met luchtvervuilingsgegevens van de WHO. Jaargemiddelde van de hoeveelheid PM2,5 (µg/m3) in de omgevingslucht:
92% van de wereldbevolking woont in een plaats waar sprake is van luchtvervuiling

Gevolgen voor de gezondheid

We hebben pas sinds kort meer inzicht in het verband tussen luchtvervuiling en ILD. De Jongh: “Momenteel wordt aangenomen dat luchtvervuiling een rol speelt bij het ontstaan en de verergering van deze aandoeningen.” Helaas is er nog veel dat we niet weten. “We weten nu dat bij ILD vooral de kleinere fijnstofdeeltjes het longweefsel aantasten”, vervolgt hij. “Het merendeel van de PM10-deeltjes bereikt de longen niet eens. Door de snelheid waarmee ze worden ingeademd, 'botsen' deze deeltjes namelijk gelijk tegen de achterzijde van de keel. Daarna worden ze doorgeslikt en komen ze in de maag terecht. Kleinere deeltjes, met name die van drie micrometer of kleiner, komen wel in de longen terecht en kunnen daar het longweefsel aantasten.” De gevolgen van deze deeltjes zijn echter niet voor iedereen hetzelfde. “Hoe goed het lichaam de deeltjes die in het weefsel terechtkomen opruimt, wordt sterk beïnvloed door iemands genetische of immunologische profiel. Er zijn dus mensen bij wie het lichaam van nature heel goed in staat is ingeademde deeltjes op te ruimen. Deze deeltjes worden afgebroken en daarna uit het lichaam verwijderd. Maar er zijn ook mensen bij wie dit opruimmechanisme niet zo goed werkt. Helaas weten we nog niet welke mensen het gunstige genetische profiel wel hebben en welke mensen niet”, zegt De Jongh.

Bewegen in de buitenlucht

Ervoor zorgen dat u zo min mogelijk schadelijke deeltjes inademt is vooralsnog dus de beste manier om de invloed van luchtvervuiling op uw ILD te beperken. Verhuizen naar een van de regio's met de minste luchtvervuiling is namelijk niet echt een realistische optie. Op de meeste bronnen van luchtvervuiling hebt u zelf helemaal geen invloed. Die vereisen actie van (regionale) overheden en van beleidsmakers binnen de transport-, afval-, bouw- en veehouderijsector.4 Bij longaandoeningen als astma en COPD is het duidelijk hoe patiënten hun blootstelling aan uitlokkende stoffen kunnen beperken, bijvoorbeeld door hun huis goed schoon te houden en te stoppen met roken. Maar voor mensen met ILD is het minder duidelijk wat ze moeten doen. De Jongh: “Het is in elk geval belangrijk uw huis en uw werkruimte zo goed mogelijk vrij van schadelijke deeltjes te houden. Luchtfilters helpen wel een beetje, maar hebben geen groot effect. Bij ILD zijn namelijk vooral de erg kleine deeltjes van belang, en die worden door zulke filters niet tegengehouden.” Moet iedereen met ILD dan maar gewoon binnen blijven om blootstelling aan luchtvervuiling te vermijden? Dat is volgens De Jongh niet de oplossing: “Ik zal iemand met ILD nooit adviseren binnen te blijven”, verklaart hij. “Als je bijvoorbeeld buiten wandelt of fietst krijg je wel meer deeltjes binnen, maar lichaamsbeweging heeft zoveel voordelen dat bewegen in de buitenlucht gezonder is dan binnenblijven en niets doen."

Referenties:
1. http://www.vggm.nl/ufc/file2/hgm_internet_sites/benzvi/37a4f930f2307f2b5c1cd8d93ebadc71/pu/FAQ_s_Lucht_definitief_21_03_2013.pdf Geraadpleegd in juni 2017.
2. http://www.atlasleefomgeving.nl. Geraadpleegd in juni 2017.
3. Johannson KA, Balmes JR, Collard HR. Air pollution exposure: a novel environmental risk factor for interstitial lung disease? Chest 2015;147:1161-7.
4. Ambient air pollution. A global assessment of exposure and burden of disease. WHO 2016. http://www.who.int/phe/publications/air-pollution-global-assessment/en/. Geraadpleegd in juni 2017.
5. http://www.rivm.nl/Documenten_en_publicaties/Wetenschappelijk/Rapporten/2016/juni/Monitoringsysteem_luchtkwaliteit_in_perspectief_Achtergrondrapport. Geraadpleegd in juni 2017.
6. http://www.who.int/phe/health_topics/outdoorair/databases/cities/en/. Geraadpleegd in juni 2017.
 
 

disclaimer
zinccode