- Belung Magazine
Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία περιήγησης. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση τους Εντάξει, το έχω Όχι, Δώστε μου περισσότερες πληροφορίες

View other editions

Ρύπανση του αέρα και διάμεσες πνευμονοπάθειες: όσα δεν φαίνονται με το μάτι

Καθώς διαβάζετε αυτό το άρθρο, αναπνέετε την ίδια ακριβώς στιγμή. Εισπνέετε τον αέρα που σας περιβάλλει, χωρίς καν να το συνειδητοποιείτε. Αυτός ο αέρας (καλώς εχόντων των πραγμάτων) είναι άοσμος, άχρωμος και δίνει την εντύπωση ότι είναι κενός. Ωστόσο, είναι γεμάτος με πολλά διαφορετικά σωματίδια, αόρατα με γυμνό μάτι. Αυτά τα σωματίδια, που ενδέχεται να αποτελούν ένδειξη ρύπανσης του αέρα, συνδέονται ολοένα και περισσότερο με ασθένειες όπως είναι το άσθμα, η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, η καρδιαγγειακή νόσος και ο καρκίνος του πνεύμονα. Πρόσφατα αποσαφηνίστηκε ότι η έκθεση στη ρύπανση του αέρα είναι επίσης παράγοντας κινδύνου για διάμεσες πνευμονοπάθειες.

Άσχετα αν ζείτε σε μια πολυσύχναστη πόλη ή σε μια αγροτική περιοχή, ο αέρας γύρω σας είναι γεμάτος με διαφορετικά αέρια και σωματίδια. Και παρόλο που το οξυγόνο του αέρα είναι απαραίτητο για την επιβίωσή μας, δεν είναι το πρώτο σε αφθονία συστατικό του. Αποτελεί περίπου το 21% του συνηθισμένου αέρα γύρω σας. Το πρώτο σε αφθονία συστατικό του αέρα, και μάλιστα με διαφορά, είναι το άζωτο, με ποσοστό 78%. Αυτό σημαίνει ότι μένει περίπου 1% του αέρα, το οποίο αποτελείται από πολλά διαφορετικά αέρια όπως αργό, διοξείδιο του άνθρακα, νέο, μεθάνιο, ήλιο, κρυπτό, υδρογόνο, ξένο, όζον και διοξείδιο του αζώτου. Ο αέρας περιέχει επίσης μια μεταβαλλόμενη ποσότητα υδρατμών, ανάλογα με τη θερμοκρασία του αέρα.

Αιωρούμενα σωματίδια

 Πρόκειται για ένα σύνθετο μείγμα ουσιών που αιωρούνται στον αέρα και διαφοροποιούνται ανάλογα με το μέγεθός τους

Εκτός από αέρια, ο αέρας γύρω σας (ή «αέρας του περιβάλλοντος») περιέχει επίσης πολλά διαφορετικά είδη σωματιδίων, αόρατα με γυμνό μάτι, που αιωρούνται μέσα του. Αυτά τα σωματίδια μπορεί να είναι φυσικής προέλευσης, π.χ. γύρη, θαλασσινό αλάτι (όταν εξατμίζεται το θαλασσινό νερό) ή αμμώδης σκόνη (που μεταφέρεται με τον αέρα από τη Σαχάρα ως τις βορειότερες περιοχές της Ευρώπης). Όμως, αν ζείτε σε αστικές περιοχές, ο αέρας γύρω σας επηρεάζεται πιθανότατα από σωματίδια τεχνητής προέλευσης που προκύπτουν από διάφορες ανθρώπινες δραστηριότητες. Το αποτέλεσμα είναι η ρύπανση του αέρα. Η ρύπανση του αέρα αποτελείται από ένα μείγμα διαφορετικών στοιχείων όπως είναι τα αιωρούμενα σωματίδια, το διοξείδιο του αζώτου, το διοξείδιο του θείου, η αιθάλη και το όζον (βλ. Πλαίσιο 1)1,2. Τα αιωρούμενα σωματίδια, η συγκέντρωση του όζοντος στο επίπεδο του εδάφους και το διοξείδιο του αζώτου είναι αυτά που συσχετίζονται πιο στενά με την εκδήλωση πνευμονοπαθειών3 .Σύμφωνα με τον δρα Frans de Jongh, Επίκουρο Καθηγητή Φυσιολογίας του Πνεύμονα στο Πανεπιστήμιο Twente της Ολλανδίας, τα αιωρούμενα σωματίδια είναι ιδιαίτερα επιβλαβή για τους πνεύμονες. «Πρόκειται για ένα σύνθετο μείγμα ουσιών που αιωρούνται στον αέρα και διαφοροποιούνται ανάλογα με το μέγεθός τους. Περιλαμβάνουν κάθε είδους υλικά, από αλάτι και άμμο μέχρι σωματίδια που προκύπτουν από την καύση του ντίζελ ή βαρέα μέταλλα. Όσο μικρότερα είναι τα σωματίδια, τόσο βαθύτερα μπορούν να εισπνευσθούν και τόσο μεγαλύτερα προβλήματα υγείας μπορούν να προκαλέσουν. Τα πιο επιβλαβή για την υγεία σας σωματίδια είναι αυτά που έχουν διάμετρο δέκα μικρόμετρων και κάτω». Όπως μπορείτε να δείτε στην Εικόνα 1, τα δέκα μικρόμετρα είναι περίπου πέντε φορές μικρότερα από μια ανθρώπινη τρίχα!

Fine dust Belung Magazine

gr-fine-dust-belung-magazine Εικόνα 1. Μέγεθος αιωρούμενου σωματιδίου.

Προέλευση: https://www.epa.gov/pm-pollution/particulate-matter-pm-basics#PM, Accessed April 2018

Πηγές της ρύπανσης του αέρα

«Στις αστικές περιοχές, η ρύπανση του αέρα οφείλεται τόσο σε κινητές πηγές, όπως είναι η οδική και η εναέρια κυκλοφορία, όσο και σε σταθερές πηγές, όπως είναι η βιομηχανία. Τα νοικοκυριά συμβάλλουν επίσης στη ρύπανση του αέρα, καθώς καίνε ξύλα για να μαγειρέψουν και να ζεσταθούν», εξηγεί ο de Jongh. Αυτό όμως δεν σημαίνει απαραίτητα ότι όσοι κατοικούν σε αγροτικές περιοχές αναπνέουν καθαρό αέρα. Αιωρούμενα σωματίδια παράγονται επίσης από την εντατική κτηνοτροφική δραστηριότητα ή μπορεί να μεταφέρονται από γειτονικές χώρες1. Πάντως, δεν ευθύνεται η ανθρώπινη δραστηριότητα για το σύνολο της ρύπανσης του αέρα. Όπως αναφέρθηκε και νωρίτερα, σε ορισμένες χώρες η ποιότητα του αέρα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις αμμοθύελλες, ιδιαίτερα σε περιοχές που βρίσκονται κοντά σε ερήμους4. Οι καιρικές συνθήκες και  η κατεύθυνση του ανέμου έχουν επίσης μεγάλο αντίκτυπο στη ρύπανση του αέρα. Ανάλογα με τη διεύθυνση που φυσά, ο άνεμος μπορεί να κατευθύνει την αέρια ρύπανση προς μια περιοχή ή να την απομακρύνει. Από την άλλη πλευρά, η βροχή προκαλεί κατακρήμνιση των σωματιδίων και καθαρίζει τον αέρα.

Ο καθαρότερος αέρας στον κόσμο

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) τηρεί βάση δεδομένων στην οποία συλλέγονται μετρήσεις ποιότητας αέρα, κυρίως από αστικές περιοχές4. Έχει υπολογιστεί ότι το 92% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε περιοχές όπου υπάρχει ρύπανση του αέρα. Στο Πλαίσιο 2 αναφέρονται περισσότερες πληροφορίες για τους τρόπους μέτρησης της ποιότητας του αέρα.

Air quality Belung Magazine

Πόλεις της Ινδίας, της Σαουδικής Αραβίας και της Κίνας βρίσκονται στην κορυφή της λίστας των πόλεων με τη μεγαλύτερη ρύπανση παγκοσμίως (βλ. Πλαίσιο 3).6 Ωστόσο, δεν συλλέγουν όλες οι πόλεις πληροφορίες για τη ρύπανση του αέρα του περιβάλλοντος. Ανάμεσα στις πόλεις που αρνούνται να καταγράψουν τη ρύπανση βρίσκονται και μερικές που εικάζεται ότι έχουν την περισσότερη4. Οι περιοχές με τον καθαρότερο αέρα στον κόσμο βρίσκονται στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και τη Βόρεια Ευρώπη (βλ. Πλαίσιο 4)6.

Air pollution Belung Magazine

Air pollution Belung Magazine

Μπορείτε να ελέγξετε την ποιότητα του αέρα στην περιοχή σας ανατρέχοντας στον διαδραστικό χάρτη αέριας ρύπανσης του ΠΟΥ: http://maps.who.int/airpollution/ (βλ. επίσης Εικόνα 2).

gr-air-qualty-belung-magazine Εικόνα 2. Παγκόσμιος χάρτης αέριας ρύπανσης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Ετήσια μέση τιμή PM2,5 (µg/m3) στον αέρα του περιβάλλοντος:

Προέλευση: http://maps.who.int/airpollution/.

Το 92% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε περιοχές όπου υπάρχει ρύπανση του αέρα

Συνέπειες για την υγεία

Η σχέση ανάμεσα στη ρύπανση του αέρα του περιβάλλοντος και τις διάμεσες πνευμονοπάθειες αποσαφηνίστηκε μόλις πρόσφατα. Όπως αναφέρει ο de Jongh: «Σήμερα πιστεύεται ότι η ρύπανση του αέρα παίζει ρόλο στην ανάπτυξη και την επιδείνωση αυτών των ασθενειών». Δυστυχώς όμως, υπάρχουν πολλά σημεία που παραμένουν άγνωστα. Και συνεχίζει: «Γνωρίζουμε ότι στις διάμεσες πνευμονοπάθειες, τα μικρότερου μεγέθους σωματίδια ευθύνονται κατά κύριο λόγο για τη βλάβη του πνευμονικού ιστού. Τα περισσότερα από τα σωματίδια PM10 δεν εισέρχονται καν στους πνεύμονες. Με την ταχύτητα που εισπνέονται, «προσκρούουν» στο πίσω μέρος του φάρυγγα, καταπίνονται και καταλήγουν στο στομάχι. Τα μικρότερα σωματίδια, ιδιαίτερα όσα έχουν μέγεθος από τρία μικρόμετρα και κάτω, φτάνουν στους πνεύμονες, όπου έχουν αρνητική επίδραση στον πνευμονικό ιστό». Όμως, δεν επηρεάζονται εξίσου όλοι οι άνθρωποι από αυτά τα σωματίδια. «Στην απομάκρυνση των σωματιδίων που παγιδεύονται στον ιστό, σημαντικό ρόλο έχει το γενετικό ή το ανοσολογικό προφίλ κάθε ατόμου. Αυτό σημαίνει ότι κάποια άτομα γεννιούνται με την ικανότητα να απομακρύνουν αποτελεσματικά τα σωματίδια που έχουν εισπνεύσει. Ο οργανισμός τους τα διασπά και στη συνέχεια τα αποβάλλει. Σε άλλα άτομα, αυτός ο μηχανισμός δεν λειτουργεί εξίσου αποτελεσματικά. Δυστυχώς, δεν γνωρίζουμε ακόμη ποιος έχει αυτό το ευνοϊκό γενετικό προφίλ και ποιος όχι», εξηγεί ο de Jongh.

Άσκηση στην ύπαιθρο

Προς το παρόν, το σημαντικότερο που μπορείτε να κάνετε για να μειώσετε την επίδραση της ρύπανσης του αέρα στη διάμεση πνευμονοπάθεια είναι να εισπνέετε όσο γίνεται λιγότερα από αυτά τα βλαβερά σωματίδια. Η μετακίνηση σε μέρη του κόσμου με χαμηλά επίπεδα ρύπανσης δεν είναι ιδιαίτερα ρεαλιστική λύση. Πάντως, οι περισσότερες πηγές εξωτερικής ρύπανσης βρίσκονται έξω από τον δικό σας έλεγχο και για να ελεγχθούν απαιτείται η λήψη ενεργειών στο επίπεδο των δήμων και των φορέων χάραξης πολιτικής, σε τομείς όπως οι μεταφορές, η διαχείριση ενέργειας και αποβλήτων και η οικιστική και αγροτική πολιτική4. Σε πνευμονοπάθειες όπως το άσθμα και η ΧΑΠ, είναι αρκετά σαφές το πώς οι ασθενείς μπορούν να περιορίσουν την έκθεσή τους σε ερεθιστικούς παράγοντες, π.χ. με απολύμανση του σπιτιού τους και διακοπή του καπνίσματος. Όμως στις διάμεσες πνευμονοπάθειες τα πράγματα είναι λιγότερο σαφή. Ο de Jongh εξηγεί: «Είναι σημαντικό να διατηρείτε το περιβάλλον του σπιτιού και της εργασίας σας κατά το δυνατόν απαλλαγμένο από ρυπογόνους παράγοντες. Η χρήση φίλτρων για τον καθαρισμό του αέρα θα βοηθήσει, όμως η επίδρασή τους είναι περιορισμένη επειδή στις διάμεσες πνευμονοπάθειες σημαντικό ρόλο παίζουν τα μικρότερα σωματίδια, που δεν παγιδεύονται από τέτοιου είδους φίλτρα». Μήπως ο καλύτερος τρόπος για να αποφύγετε τη ρύπανση του αέρα είναι να μη βγαίνετε καθόλου έξω; Ο de Jongh δεν πιστεύει κάτι τέτοιο: «Δεν συμβουλεύω τους ασθενείς με διάμεσες πνευμονοπάθειες να μένουν μέσα. Είναι αλήθεια ότι όποιος βγαίνει έξω, λόγου χάρη για να ασκηθεί, εισπνέει περισσότερα σωματίδια. Ωστόσο, οι θετικές επιδράσεις της άσκησης στην υγεία υπερκαλύπτουν τις αρνητικές επιδράσεις της παραμονής σε κλειστό χώρο και της αδράνειας».

Βιβλιογραφία
1.http://www.vggm.nl/ufc/file2/hgm_internet_sites/benzvi/37a4f930f2307f2b5c1cd8d93ebadc71/pu/FAQ_s_Lucht_definitief_21_03_2013.pdf. Accessed April 2018
2. http://www.atlasleefomgeving.nl. Accessed April 2018
3. Johannson KA, Balmes JR, Collard HR. Air pollution exposure: a novel environmental risk factor for interstitial lung disease? Chest 2015;147:1161-7.
4. Ambient air pollution. A global assessment of exposure and burden of disease. World Health Organisation 2016. http://www.who.int/phe/publications/air-pollution-global-assessment/en/. Accessed April 2018
5.http://www.rivm.nl/Documenten_en_publicaties/Wetenschappelijk/Rapporten/2016/juni/Monitoringsysteem_luchtkwaliteit_in_perspectief_Achtergrondrapport Accessed April 2018
6. http://www.who.int/phe/health_topics/outdoorair/databases/cities/en/ Accessed April 2018

 

Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας
zinccode