- Belung Magazine
Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία περιήγησης. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση τους Εντάξει, το έχω Όχι, Δώστε μου περισσότερες πληροφορίες

View other editions

Τι συμβαίνει όταν αναπνέετε;

Σε κανονικές συνθήκες, το κάνετε περίπου δώδεκα έως δεκαοκτώ φορές το λεπτό, και μάλιστα χωρίς καν να το συνειδητοποιείτε: αναπνέετε. Σε κατάσταση ηρεμίας, ο άνθρωπος εισπνέει και εκπνέει περίπου πέντε έως οκτώ λίτρα αέρα ανά λεπτό. Κατά τη διάρκεια της έντονης άσκησης, η ποσότητα αυτή μπορεί να αυξηθεί στο εντυπωσιακό επίπεδο των εκατό λίτρων ανά λεπτό, ή ακόμη περισσότερο! Στην πραγματικότητα, η αναπνοή είναι μια πολύ σύνθετη διαδικασία. Τι ακριβώς συμβαίνει με τον αέρα που εισπνέετε; Και γιατί αισθάνεστε δύσπνοια όταν πάσχετε από κάποια ιδιοπαθή πνευμονοπάθεια;

Όταν γίνεται λόγος για τις αεροφόρους οδούς, οι περισσότεροι άνθρωποι σκέφτονται αμέσως τους πνεύμονες. Είναι όμως κάτι πολύ περισσότερο από αυτό: Οι αεροφόροι οδοί περιλαμβάνουν όλα τα μέρη του σώματος από όπου περνά ο αέρας κατά την εισπνοή και την εκπνοή. Ξεκινούν από τη μύτη και το στόμα σας, κατεβαίνουν στην τραχεία και στη συνέχεια διακλαδίζονται στους δύο βρόγχους (βλ. Εικόνα 1). Οι βρόγχοι εισέρχονται στον αριστερό και στον δεξιό πνεύμονα. Εκεί, διαιρούνται ακόμη περισσότερο, σε μικρούς κλάδους που ονομάζονται βρογχιόλια. Τα βρογχιόλια οδηγούν τον αέρα σε μικρούς αεροθύλακες, τις κυψελίδες. Οι πνεύμονές σας αποτελούνται από σπογγώδη ιστό, που είναι εξαιρετικά ευαίσθητος. Και γι' αυτό οι πνεύμονές σας προστατεύονται από τα πλευρά. Επίσης, ο αριστερός πνεύμονας είναι λίγο μικρότερος από τον δεξιό, ώστε να αφήνει χώρο για την καρδιά σας.

gr-lungs-belung-magazine

Μικροί αεροθύλακες

Ήρθε λοιπόν η ώρα να εξετάσουμε τον αέρα. Ο αέρας που αναπνέουμε είναι ένα μείγμα που αποτελείται κυρίως από άζωτο (περίπου κατά 78%), οξυγόνο, λίγο διοξείδιο του άνθρακα και μερικά ακόμη αέρια. Το άζωτο είναι ένα σχετικά αδρανές αέριο και δεν έχει σχεδόν καμία επίδραση στην αναπνοή μας. Όμως ο οργανισμός μας χρησιμοποιεί το οξυγόνο και το μετατρέπει σε διοξείδιο του άνθρακα. Ο αέρας που εισπνέουμε περιέχει οξυγόνο σε ποσοστό 21% και διοξείδιο του άνθρακα σε ποσοστό 0,03%. Στον αέρα που εκπνέουμε αυτή η σύνθεση έχει αλλάξει, σε περίπου 16% οξυγόνο και 5,6% διοξείδιο του άνθρακα. Αυτό σημαίνει ότι το σώμα μας χρησιμοποιεί περίπου το 5% του οξυγόνου που περιέχεται στον αέρα και παράγει διοξείδιο του άνθρακα, το οποίο αποβάλλεται. Όμως πώς γίνεται αυτό στην πράξη; Όταν εισπνέετε, ο αέρας εισέρχεται από τη μύτη ή το στόμα, διέρχεται από την τραχεία, τους βρόγχους και τα βρογχιόλια και καταλήγει στις κυψελίδες. Οι κυψελίδες είναι δομές που μοιάζουν σαν μικρά τσαμπιά σταφυλιού και αποτελούνται από μικροσκοπικούς αεροθύλακες. Στους πνεύμονες υπάρχουν εκατοντάδες εκατομμύρια τέτοιοι αεροθύλακες με συνολική επιφάνεια πενήντα έως εκατό τετραγωνικών μέτρων. Όσο μισό γήπεδο του τένις! Εντός της δομής των κυψελίδων βρίσκεται ο λεγόμενος διάμεσος ιστός. Οι κυψελίδες περιβάλλονται από μικροσκοπικά αιμοφόρα αγγεία, τα λεγόμενα τριχοειδή αγγεία. Τα τριχοειδή σχηματίζουν μια δομή σαν δίχτυ γύρω από κάθε αεροθύλακα. Το οξυγόνο που περιέχεται στον αέρα που αναπνέετε διαπερνά τα τοιχώματα των κυψελίδων και τον διάμεσο ιστό και εισέρχεται σε αυτά τα μικροσκοπικά αιμοφόρα αγγεία (βλ. Εικόνα 2). Αφού εισέλθει στο αίμα σας, το οξυγόνο δεσμεύεται από τα ερυθρά αιμοσφαίρια και μεταφέρεται σε όλα τα μέρη του σώματος, όπου χρησιμοποιείται από τα κύτταρα. Τα κύτταρα καταναλώνουν το οξυγόνο και παράγουν διοξείδιο του άνθρακα. Αυτό, για να αποβληθεί, κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση από το οξυγόνο: Αφού απελευθερωθεί στην κυκλοφορία του αίματος, μεταφέρεται στους πνεύμονες, όπου περνά από το τριχοειδικό αίμα στους αεροθύλακες και τελικά απομακρύνεται με την εκπνοή.

gr-tiny-airsacs-belung-magazine

Αναπνοή

Η συγκέντρωση του διοξειδίου του άνθρακα στις κυψελίδες αποτελεί το ερέθισμα για την αναπνοή. Όταν η συγκέντρωση αυτή φτάσει σε ένα συγκεκριμένο επίπεδο, ένα σήμα στέλνεται προς τον εγκέφαλο. Ο εγκέφαλος ανταποκρίνεται στέλνοντας ένα άλλο σήμα προς το διάφραγμα και τους μύες του θώρακά σας, που σας κάνει να εισπνεύσετε. Η εισπνοή είναι μια ενεργός διαδικασία. Αυτό σημαίνει ότι οι μύες σας εργάζονται ενεργά προκειμένου να μεγαλώσει η θωρακική σας κοιλότητα. Όταν εισπνέετε ήρεμα, το διάφραγμα συσπάται, με αποτέλεσμα να αυξάνεται ο όγκος της θωρακικής κοιλότητας (και των πνευμόνων). Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την εισροή αέρα προς τους πνεύμονες, βλ. Εικόνα 3. 

gr-respiration-belung-magazine Εικόνα 3. Εισπνοή. Με τη σύσπαση του διαφράγματος, αυξάνεται ο όγκος της θωρακικής κοιλότητας και των πνευμόνων (βέλη), με αποτέλεσμα να ελαττώνεται η πίεση του αέρα στο εσωτερικό των πνευμόνων (–) και να έχουμε εισροή αέρα (+).

Εισπνοή

Πιο συγκεκριμένα, η πίεση του αέρα στο εσωτερικό των πνευμόνων μειώνεται όταν αυτοί διαστέλλονται, με αποτέλεσμα την εισροή του αέρα. Όταν αναπνέετε βαριά, λόγου χάρη κατά τη διάρκεια της άσκησης, αλλά και όταν δυσκολεύεστε να αναπνεύσετε, αρκετοί μύες γύρω από τον θωρακικό κλωβό συνεργάζονται με το διάφραγμα προκειμένου να αυξήσουν ακόμη περισσότερο τον όγκο της θωρακικής σας κοιλότητας. Αντίθετα, η εκπνοή είναι μια παθητική διαδικασία. Όταν εκπνέετε ήρεμα, η ελαστικότητα των πνευμόνων σας εξασφαλίζει ότι οι πνεύμονες και η θωρακική σας κοιλότητα θα επανέλθουν στο αρχικό τους μέγεθος. Φέρτε στο μυαλό σας ένα λάστιχο: Αν το τεντώσετε και στη συνέχεια το χαλαρώσετε, οι ελαστικές του ίνες το επαναφέρουν στο αρχικό του σχήμα και μέγεθος. Με τον ίδιο τρόπο, ο αέρας εξωθείται από τους πνεύμονές σας. Όταν εκπνέετε βαριά και βίαια, ορισμένοι μύες γύρω από τον θωρακικό κλωβό σάς βοηθούν να μειώσετε ακόμη περισσότερο το μέγεθος της θωρακικής σας κοιλότητας. 

Απώλεια ελαστικότητας των πνευμόνων

Τι συμβαίνει όμως με τους πνεύμονές σας όταν πάσχετε από  διάμεση πνευμονοπάθεια; Σε αυτή τη περίπτωση ο διάμεσος ιστός των κυψελίδων υφίσταται ουλοποίηση και πάχυνση. Έτσι, το οξυγόνο δυσκολεύεται να εισέλθει στα τριχοειδή αγγεία. Ο σχηματισμός ουλών σημαίνει επίσης ότι οι πνεύμονες χάνουν την ελαστικότητά τους, γίνονται δύσκαμπτοι και φουσκώνουν δυσκολότερα κατά την εισπνοή. Κυριολεκτικά, οι δύσκαμπτοι πνεύμονες χωρούν λιγότερο αέρα από τους φυσιολογικούς, υγιείς πνεύμονες. Εξαιτίας αυτής της δυσκαμψίας, δεν γεμίζουν έως την πλήρη χωρητικότητά τους. Αυτή η χαμηλή χωρητικότητα, σε συνδυασμό με τη δυσκολία που αντιμετωπίζει το οξυγόνο κατά τη δίοδό του από τον ουλώδη και παχυμένο διάμεσο ιστό, προκαλεί δύσπνοια. Η κατάσταση επιδεινώνεται, επειδή η έκταση της ουλοποίησης μπορεί να αυξηθεί με τον χρόνο. Αυτό σημαίνει ότι οι πνεύμονες γίνονται ακόμη πιο δύσκαμπτοι και άρα μειώνεται κι άλλο η χωρητικότητα των πνευμόνων, καθώς και η ποσότητα του οξυγόνου που καταλήγει στο αίμα. Η ταχύτητα που συμβαίνουν όλα αυτά διαφέρει από άτομο σε άτομο1.

Δύσπνοια

Πιθανότατα μπορείτε να φανταστείτε πως όταν οι πνεύμονές σας γίνονται δύσκαμπτοι και δεν εξαντλούν τη χωρητικότητά τους, αυτό σας κάνει να αισθάνεστε δύσπνοια. Και πως όταν το οξυγόνο δυσκολεύεται να φτάσει στην κυκλοφορία του αίματος, αυτό σας κάνει να θέλετε να αναπνεύσετε ακόμα πιο έντονα. Αυτή η δύσπνοια, που αποδίδεται στα χαμηλά επίπεδα οξυγόνου στο αίμα σας, προκαλείται από μια ακούσια απόκριση του εγκεφάλου σας. Ο εγκέφαλος αντιδρά στα αυξημένα επίπεδα του διοξειδίου του άνθρακα και τα μειωμένα επίπεδα του οξυγόνου. Έτσι φτάνει συνεχώς σήμα στους πνεύμονες να καταβάλουν μεγαλύτερη προσπάθεια, όμως εξαιτίας της διάμεσης πνευμονοπάθειας οι πνεύμονες αδυνατούν να συμμορφωθούν. Ως ασθενής, έχετε επίγνωση αυτής της αναντιστοιχίας ανάμεσα στο έργο που καλούνται να επιτελέσουν οι πνεύμονές σας και της προσπάθειας που καταβάλλουν, η οποία δεν επαρκεί. Αυτό αυξάνει το αίσθημα της μη ικανοποιητικής εισπνοής που έχετε2. Και επιπλέον, επειδή δυσκολεύεστε περισσότερο να αναπνεύσετε, η ίδια η πράξη της αναπνοής σάς αναγκάζει να καταναλώνετε περισσότερο οξυγόνο, ακόμη και σε κατάσταση ηρεμίας. Όλα αυτά κάνουν την αναπνοή σας γρήγορη και ρηχή και η κατάσταση αυτή επιδεινώνεται κατά τη διάρκεια της άσκησης. Δυστυχώς, δεν υπάρχει αποτελεσματική θεραπεία για τη δύσπνοια στη ΔΠ. Ωστόσο, θα μπορούσατε να ωφεληθείτε από ομάδες υποστήριξης ασθενών ή προγράμματα πνευμονικής αποκατάστασης. Αυτά μπορούν να σας διδάξουν πώς να βελτιώσετε τα επίπεδα της ενέργειάς σας και να μειώσετε τη δύσπνοια, αλλά και να σας δώσουν πρακτικές καθημερινές συμβουλές για το πώς να διατηρείτε τα επίπεδα του οξυγόνου όσο γίνεται υψηλότερα. Όλα αυτά ενδέχεται να έχουν θετική επίδραση στην ευεξία σας και, τελικά, να σας δώσουν την αίσθηση ότι ελέγχετε καλύτερα την πάθησή σας3.

Βιβλιογραφία:
1. O’Donnell DE, Neder JA, Harle I, et al. Chronic breathlessness in patients with idiopathic pulmonary fibrosis: a major challenge for caregivers. Expert Rev Respir Med 2016;10:1295-1303.
2. https://www.thoracic.org/patients/patient-resources/resources/idiopathic-pulmonary-fibrosis.pdf, accessed April 2018.
3. Duck A, Pigram L, Errhalt P, et al. IPF Care: a support program for patients with idiopathic pulmonary fibrosis treated with pirfenidone in Europe. Adv Ther 2015;32:87-107.

 

Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας
zinccode